Mostrando entradas con la etiqueta Euskera. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Euskera. Mostrar todas las entradas

domingo, 17 de junio de 2012

Iswe Letu: El Angel de la Muerte de Aurtenetxe


Lo que hoy trae de cabeza a la derecha: la recuperación de la memoria de la guerra del 36/39 y la represión posterior, la extración de cadáveres de asesinados por las fuerzas franquistas de fosas, cunetas... 

Toda esa zozobra, todo ese sinvivir de los fascistas que en la actualidad se plasma en los autos (o como se diga) del juez Baltasar Garzón en torno a la ley de la Memoria Histórica se inició a mediados de la década de los años ochenta del siglos pasado con unos actos de homenaje a las víctimas del franquismo y que recibió ese nombre: Homenaje a las Víctimas del Franquismo. Actos de éxito notable que adquirieron unas formas concretas: Exposición itinerante de pinturas, mítines fiesta y antologías poéticas. Ya entonces se alborotaron un poco, siendo de destacar la portada de 'Diario 16' (periódico desaparecido) en la decía que el ejército se hallaba reunido y alerta en los cuarteles en la sala de banderas por lo que pudiera pasar en el mitin fiesta que ese día se iba a celebrar en el Templo de Debod (creemos recordar que antes estaba el Cuartel de la Montaña y si nos confundimos pedimos perdón) con numerosos artistas: Serrat, Ramoncín, El Cabrero... No ocurrió nada. Fue un homenaje de dos días al que acudieron miles y miles de personas. Repetimos: no ocurrió nada. El diario quería meter miedo en el cuerpo de los posibles asistentes a los actos. 

Bien, pues ahora que el juez citado intenta juzgar a los responsables de esas víctimas nos viene a la memoria un poema de un poeta vasco, Carlos Aurtenetxe, que apareció en una de las antología de ese homenaje titulada 'Antología Poética Vasca'. Nos viene al recuerdo porque es muy significativa y se entiende muy bien. Este poeta de San Sebastian que escribe en castellano y en francés pero no en euskera fue traducido, para el caso, al idioma vasco por José Agustín Arrieta que es escritor donostiarra que escribe en euskera. 

Antes de pasar el poema habría que decir, para los que tengan algún interés por la literatura que dicha antología salió editada por VOSA (Vanguardia Obrera, SA); editorial que, comentabamos el otro día, se cerraba, según habíamos leído en blog del responsable de la editorial.

Bien, sin más preámbulos aquí les reproduzco esta poesía:


Título: El angel de la muerte
Autor: Carlos Aurtenetxe


"El ángel de la muerte va vestido de lluvia,
botas altas, alto
gesto,
su brazo hacia los mástiles,
voces altas, alta
sombra.


El ángel de la muerte va vestido de gloria
entre ruinas, profundamente
serio,
de paz y de victoria.


El ángel de la muerte va vestido de lógica,
va vestido de cielos por lo altos
desfiles,
va vestido de noche por los solos salones,
por los patios desiertos.


El ángel de la muertre se ha vestido de mar,
y de campos vacíos.


El ángel de la muerte, entre máscara
y máscara,
comprueba que no hay nadie,
ante el espejo.


Autor: Carlos Aurtenetxe
__________
(Y para el que sienta interés en averiguar cómo suena en euskera, lean la traducción que del mismo hace el escritor J. A. Arrieta:


"Herioaren aingeruak euria darama jantzirik,
botak gora, gora
imentzioa,
bere besoa tantaietarantz,
ahotsa gora, gora
itzala.


Herioaren aingeruak aintza darama jantzirik,
hondakinen artean, sakonki
benatsu,
bakea eta gurunda soinean.


Herioaren aingeruak logika darama jantzirik,
ortzea darama jantzirik gorakako
desfileetan barna,
gaua darama jantzirik areto hutsetan barna,
etxarte mortuetan barna.


Herioaren aingeruak itsasoaz jantzi da,
eta soro hustuez.


Herioaren aingeruak, mozorrorik
mozorro,
inor ez dagoela dakus,
ispiluaren aurrean.


Itzultzaile: J. A. Arrieta)
__________
Llamamiento unitario del 'Homenaje a las Victimas del Franquismo':


http://isweletu.blogspot.com/2007/06/homenaje-las-vctimas-del-franquismo_7182.html

jueves, 29 de abril de 2010

Juan Ramón Corpas: Nada que suplante a las sombras / Deus ez itzala egotz lezakeenik

 .
Nadie escoge la vida, la vida nos escoge
(Ez da bizitzea aukeratu duenik, bizitzak aukeratu gaitu baizik)
con su larga codicia de amante sorprendida
(bere gutizia luze maitale ustegabekoarenarekin,)
y nos busca en el sueño más blanco o más oculto.
(eta gure ametsik zuri edo gordeenekoetaraino datorkigu bila.)
Nadie recoge el latido con que ha sido engendrado
(Ez da ernarazi gaituen taupada aukeratu duenik)
pero el latido emerge de la sangre buscándonos
(odoletik azaleratu zitzaigun baina taupada gure bila.)
Y siempre nos encuentra y siempre nos alcanza.
(Eta beti aurkitzen gaitu eta beti atzematen ere.)
Por eso nuestra herida primera es la más fuerte
(Geure zauri lehenangoa horregatik dugu bere erstura okilean)
en su opaco rigor. Ella es, sólo, el tributo
(irmoena. Errepublikoari argia eskatzen dien)
umbilical que exige la luz de estas repúblicas.
(zilbor-zerga besterik ez da bera.)
(La historia es un menudo patrimonio, venimos
(Etxepare tatar bat dugu historia, -agian,)
para poblarla -acaso, simplemente por eso-.
(horrexegatik- gatoz populatzera.)
Esa es nuestra arteria, ese nuestro tesoro).
(Hori da gure zaingorria, hori gure altxorra).
Y, sin embargo, hay veces que la vida se estampa
(Badira, halere, uneak bizitza historia beraren)
contra la misma historia y, sin contar con nadie,
(kontra zaplatzen dutena eta, kontatu gabe inorekin,)
hay alguien que concita la muerte con su brazo.
(eta bada norbait heriotza bere besoarekin zitaratzen duena.)
Nadie escoge la muerte, entonces; nadie elige
(Ez da heriotza aukeratzen duenik, ez du isileratzerik ere)
el silencio. No hay nada que suplante a la sombra.
(hautatzen inork. ez da itzala egotz lezakeenik.)
Ni siquiera la leve consistencia de un verso.
(Ezta kopla baten kontsistenzia labankorrak ere.) 
-
(Del poemario "Antología Poética Vasca" (1) -Frankismoaren biktimei eta askatasunaren aldeko borrokariei omenaldia-", páginas 276, 277; Ediciones Vanguardia Obrera, S.A. //ya desaparecida//; calle Libertad, 7 tercero-derecha, Madrid 1987; traducción al euskera: Jon Arzallus Eguiguren (2); ISBN: 84-96293-38-3; D.L.: M-11182-1987; imprime: Gráficas Maluar, Sdad. Coop. Ltda)
(1) Antología dentro del 'Homenaje a las Víctimas del Franquismo y a los Luchadores por la Libertad'
(2) Que este poema sirva además para recordar la labor de Jon Arzallus Eguiguren quien tantos poemas tradujo y que no ha sido nombrado como se merece.

sábado, 25 de octubre de 2008

Rindiendo homenaje a las víctimas del franquismo

Poema: Memoria del cóndor
Autor: Juan Gracia Armendariz
Traduce al euskera: Jon Arzallus Eguiguren

Sangre de metal,
brea caliente
que del cielo expulsó un cóndor.
Recibir saliva y bombas
de aquel ácido alado
que en las plumas ostentaba
su alma incendiaria,
y acaso un árbol,
-testigo leñoso-
se cubrió de tanta lágrima
y miembros
para combatir en silencio
y raices;
como un topo sin tierra
que aspira a ser viento.
Avido en ruinas,
un hombre buscó arterias
para salpicar los caminos
de la sangre que interroga.
Al fin lo sabe,
el tiempo y la memoria
le han deshecho las alas.

(Kondorearen oroitzapena

Odol metalezkoa
galipot beroa
kondore batek egozki zuena goietatik.
Listua eta bonbak jaso,
lunetan ere barru errauslea
nabari zitzaion
azido hegaldun harrengandik,
eta malkoz eta atalez
estali zen agian
zuhaitza
-testigu egurrezkoa-
zainutsik borrokatzera
isilean;
haize bilakatzekoa zen
sator lurgetua bezala.
Gizon bat ibili zen
erruina minez,
arteria bila
galdeorroaren odoloz
bideak zipriztintzeko.
Jakin du azkenean,
denbora eta oroitzapenak
dizkiote hegoak zehatu.)

Juan Gracia Armendariz
(Traduce al euskera: Jon Arzallus Eguiguren)


Este y muchos otros poemas pueden leerlos en la 'Antología Poética Vasca' Homenaje a las Víctimas del Franquismo de la Editorial VOSA, Madrid.

viernes, 3 de octubre de 2008

Jon Arzalluz Eguiguren: Beharko litzateke

Beharko litzateke,
berharko,
iletargiz ere,
kriseilua piztu leihondoan
ez gaitezen
gau osoan
lotara erori...
Beharko litzaioke,
beharko,
kontuz kontuz,
lema bat erantsi
ukabil zoro horri
jakin dezan noiz eta nori
esan EZ, (sic)
eman derrebes...
Beharko dugu,
beharko,
ezin duguta bestela,
burni zirbilez idatzi
tornu gainera
borrokaminez
makurturik...
Ta...
beharko dugu
handik,
hik eta guk,
zuek eta nik,
adiskidetasun onean
sendo lotuta elkarri,
altza hegalari...
Beharko dugu gero,
noski, beharko,
festa eder bat prestatu
bihamunerako,
eguskia etxe oretan sarturik
guztiok kanpora gaitzanerako...

(traducción al castellano por el autor: 'Aún / en pleno día / encendemos la candela / en el umbral / de la ventana. / Pongámosle / dos remos al barco / para que / hasta con temporal / pueda / navegar / sobre las olas. / Y / ya que no podemos / de otra forma, / encorvándonos / sobre el torno / con ánimo / de lucha, / escribamos / con virutas / de hierro. / Levantémonos, / los dos / , / y / con /unión (fraterna*) (*sic) / firme / amiga / y fuerte / volemos. / Y... / organicemos una fiesta / para mañana, ¡ya!, / cuando el sol / entre a raudales / en las casas / y / nos / lance a todos / a la calle.')

sábado, 2 de agosto de 2008

Jon Arzallus Eguiguren y la traducción: Ahazteari gogor (Poemen poema)

Para un Homenaje a las Víctimas del Franquismo, que a mediados de la década de 1980/90 del siglo pasado se hizo, se editaron dos antologías poéticas: La Memoria y la Sangre y la Antología Poética Vasca. Para esta última se compuso un collage sacando versos de poetas que salieron en 'La Memoria y La Sangre'. Luego no salió editada esta composición. Para recordar a esas victimas, para luchar contra el olvido y para que el trabajo de traducción de Jon Arzallus Eguiguren no permanezca arrumbado en un cajón, publicamos esta composición en euskera que, repetimos, tradujo al castellano.


Ahazteari gogor (Poemen poema)



Ahazte erazka urratzeko,
oroimena eta ixuritako odola laguntzeko, ingude gainean darion soinua lez aldarrikatzen dugu: antología hau. Geure hilengatik eskatzen dizuegu eta ludia isilduko da! Hildakoen kopa garratz bakartiarengatik, hilen hagal babesgabeagatik! Lantza herdoilduz heriotza zeharpasa eta gure bila datoz berriro sufrikarioa eta bere mantua baina ez dugu amor eman oraino. Gerrate bat galdu zela diote. Etorkizunik gabeko gizon aldrek izatea, galdu zuten. Auskalo nola zebilen garaietan tajotik bizi eta txiro izatea, egun bederen milagro handiagoa da oraino arrain eta ogiena baino, zerbait mahairaino ekarri eta denei iristeraino luzatzea hura. Ixtean beti norbait hiltzen duen urrezko ate justuaren kontra jarraitzen dugu; gapirio, giltza eta katea guztien ere kontra. Beharko litzateke konta: nola soldatu bat hil zenean, urrun, itsasoa leihoraino igo eta agazkiaren kontra egin zuen negar. Behar zen kontatu baita. Hara begi atzarri azken irudien biltzaileak 75 eko irailaren 27 ko bost bihiburu gazteenak. Hilen dantza madarikatuaren putza polbora goizalbakoa! Gose luzeen aldi motz. Betiko gogoan geldituak. Bizkarreaan daratzat. Ez duk ikusten? Kateaz eta sufrikariozko ibai hantua. Aldabahots beldurgarri gauekoen, heriotze luze horma artekoen denborak (Nolako Miguel sailak!) Oinaze, izatedun guztiaren ziztari iraunkorra; gizon, gizalba bera eskuhartzen bahitzen, bortxatzen eta erraietako argia ere ohozten diozutenak. Zenbat ginga argik ez gaitu kutxilo ametsetan murgildu desfile triunfarien aurrean. Gaur ordea heroearen ametsak derabiltzagu, trebatua bait du bihotza izuikaren ingudegain, guri izenak ipintzeko Jaun Bere Fusilarisimoak utzitakoetan. Aldiz, itsua bait da odola eta hor daude hilak gogaikarrriko arrendeika; mamuen kabixuloa bixilekutzat hartu duten ezezagunak, oinazeak eta turturak eskuloturik, Frankok berak Espainietako kaudillo, sutegiko ingude eta mailu zenak, bonbardeoek, Konbatiente liluratien oihuek eta mendiak bete hilek kondekpraturiko errementari zenak erasotakoak. Izugarri sinplea da gainerakoa guztia: ur naturala iturriaren irudikoa (eguntxintean karraxiak. Larrugorritan bizkarrak. Gainerakoan dena berez... Hilerrietako murrailak pirikortez betedira. Bekokietan daukagu hildakoen zigilua pisuago existentzia baino. Zeren ez bait da hildako bat bakarrik hildako balio duenik. Har ezazue bestela baten sabia lodia, bota itsasora eta ikusiko duzue nola ekaitzak baretzen dituen! Beste bat izan zen ordea, haien bizitzako historia eta beste bat itsasontziarena ere. Lugorriari loturik dagoen aspirileko arrosarena bezain zaila izan zen garaipen bakoitza, zeren ez bait da borobila gure lurra patio karratu bat baizen arte tzarrez korapilatua (garrote makurra martxoaren bila, Puig Antich) Elur sailak ebakiz zetorren udaberria eta egunak haanrrak baino lehen geratu zen ixuria betiko. Garbitu ta garbitu jarraitu zuten harakinek; Sanson Carrasco, tatar eta arloteek, mentura guztien. Ezdut ahaztuko harakina herri bat osoa duzula hila.



Hitzondoa

Halabaina biktimek badute ganibeta, hala dio egun berriak, ala adazka berdeak eta hala lore dirdiratiak. Ez gaude bilutsik. Lurra bera bezain handi bait da gure ametsa. Xoriak isildu baino lehen altzako da ahotsa: Begira aurrera, ene semeok, oihuak korrituko du Iberia hezurrik hezur. Begira aurrera! Jaso gogoan eta idatzi berriro histiriako hormetan. Azken negozotinekin kuzkurturiko ukabilak. Begira aurrera! Linu ta olibaren, asfaltoa eta makinen semeok. Nirnari daude oraino izarrak. Hor dirau, nozki, alanbresareak. Ordea egun batez gurekin egongo zarete zeuok gura zenuten lez. Ez da gelditu borroka. Eskuetako kataiok berok nahi ditugu eten denok. Eta jakin! Jakin gero ondo! Eta grabatu oroitzapenaren begi zabalietan! Hori posible soil soilik kontahala odol errkek ebaki dutelako heriotza bitan. Abestu du etxe guztiak sugeak ihesegitean. Ara Mateix, Hainbat ziurtzari neurria hartzeko unean gaude agian: baztertu bait da odola ilunpetara. Eman diezaiogun Nerudarekin bukaera. Ezagutuz egin dezagun bidea unkituz zuzentasuna, zorroztasuna izan dadin pozaren baldintza eta menderaezinak zaitezen horrela.

¡Que putada!: No ha salido en verso.